Logocom
Bibliotheek

Amsterdam, 12 november 2014, Marjoleine Jansen, Team- en OrganisatieCoach

Deze week las ik aan de ontbijttafel de carrière bijlage van de NRC next. Op  woensdag mijn favoriete midden-in-de-week moment. De titel van de column van Japke-d triggerde mij: “waarom zou je niet mogen huilen op je werk” waarin hij stelt dat huilen op kantoor als man zijnde … nee dat doe je niet! Mannen lossen dat anders op. Bovendien zijn mannen ook nog eens bang voor huilende vrouwen op het werk. Met een glimlach op mijn gezicht lees ik haar column.

Als TeamCoach herken ik de ongeschreven regel dat mannen niet zouden mogen huilen op het werk. Sterker nog, ik kom vaak in beeld als er enkele woede uitbarstingen zijn op het werk, op een afdeling, of in een team. Bijna-conflicten die ontstaan zijn doordat de emoties niet of te weinig zijn geuit en er in de sfeer en onderlinge relaties van alles is blijven hangen.

En dat is niet alleen een mannending maar ook een vrouwending. Ook zij verhullen de werkelijke emoties, door maar vooral lief en aardig te zijn voor elkaar en het ogenschijnlijk goed te willen houden met elkaar.
 
Wat is het effect van het niet huilen op je werk?
Binnen elk team wordt er veel en vaak gesproken met elkaar. Deze communicatie gaat meestal of over de inhoud van een kwestie of over de procedure, de manier waarop er met de inhoud omgegaan moet worden. Ik noem dit communicatie in de bovenstroom. In de bovenstroom bespreek je openlijk de taken die je hebt te doen, de manier waarop je die taken uitvoert en bijvoorbeeld ook de verwachtingen die je stelt aan het resultaat als de taken uitgevoerd zijn. Sommige teams hanteren daarbij het SMART principe > de inhoud (wat je te doen hebt), maak je specifiek en concreet, meetbaar, actiegericht (en acceptabel). Je spreekt realistische doelen af en stemt de tijd/termijn af. Zo schep je heldere verwachtingen.

Wat tegelijkertijd mee speelt is de manier waarop teamleden met elkaar communiceren, de interactie die zij hebben, die iets zegt over de relatie, en die een emotie oproept. Eigenlijk zijn het de gedachtenwolkjes die boven de hoofden hangen van de teamleden maar die niet geuit worden. Dat noem ik communicatie in de onderstroom. Daar speelt zich af wat er werkelijk gaande is, maar wat niet gezegd mag worden. Sterker nog: het mag niet geuit worden, want mannen huilen niet en vrouwen bewaren de graag de harmonie. 

Als je moeite hebt met het uiten van je eigen emoties, de zaken die je werkelijk raken niet aan het licht brengt ga je uit verbinding met jezelf en daarmee ook met de ander. Mannen maken een goede grap en slaan elkaar op de schouder en slaan vervolgens de deur van het toilet hard achter zich dicht. Vrouwen wuiven “het” lachend weg , zeggen ‘sorry’ en gaan een kop koffie halen…



Hoe meer je in de onderstroom eronder houdt, hoe groter de druk in de bovenstroom voelbaar wordt. Als TeamCoach krijg ik dan te horen dat ‘de werkdruk’ zo hoog is, dat men ‘ja zegt maar nee doet’, dat het er allemaal zo stroperig aan toe gaat en dat de ene collega liever niet samen werkt met de andere collega. Gevolg: dalende productiviteit, en mogelijk een hoger ziekteverzuim.

 
Hoera! Emoties
Om de samenhang tussen emoties en gedrag te begrijpen licht ik kort toe hoe het brein werkt. Het brein is een complex geheel maar voor dit moment volsta ik door aan te geven dat het uit twee delen bestaat: het limbische deel en de cortex. In de cortex zit je ratio, het deel waarmee je analyseert en problemen oplost. Je gezonde verstand zeg maar, waar ook de overtuiging heerst dat mannen niet mogen huilen op het werk, de cortex regelt dat je dat niet doet. Het limbische deel activeert je emoties, dit deel heb je nodig omdat het je helpt gevaar te signaleren en daar naar te handelen, sneller dan je met je cortex zou kunnen. Elk mens heeft zijn eigen levensgeschiedenis, dat is vastgelegd in de hersenen. Dat verklaart waarom de ene collega rustig reageert op een aangekondigde verandering en de andere collega bij dezelfde aankondiging overstuur raakt.
Als het limbische systeem niet geactiveerd is staan ratio en emotie goed met elkaar in verbinding. Je kunt daardoor nadenken over wat de verandering voor jou in gaat houden, terwijl je registreert dat je geïrriteerd raakt door een collega die maar door blijft vragen over iets waar nog niets over te zeggen valt. Echter als de irritatie te veel oploopt, komt het moment dat het limbische systeem jouw gedrag gaat sturen. Herken je dan dat je harder uitvalt dan nodig is, of dat je zijn vraag afdoet met ‘nu ophouden met zeuren’?
Wat ik duidelijk wil maken is dat je altijd alert moet zijn op je emoties omdat die je iets duidelijk willen maken. Laat het gealarmeerde limbische systeem niet te vroeg kalmeren door de cortex gedachte dat emoties niet thuis horen op het werk. Emoties maken je duidelijk dat er iets urgents aan de hand is, en dat je behoefte hebt aan iets.
 
Geweldloos communiceren
Het slaan met de toiletdeuren, het stampvoetend koffie gaan halen, of zitten mokken achter je pc is niet per se geweldloos communiceren. Het is vooral niet zeggen wat er wel gezegd zou moeten worden. Je komt er niet mee weg door te zeggen dat er NIETS aan de hand is. Want daardoor neem je jezelf niet serieus. En je geeft de ander ook niet de kans of gelegenheid om jou serieus te nemen! Het niet uiten van emoties maakt de onderstroom in teams vaak erg onrustig en geeft onnodig veel gedoe. Zet je limbische signaal systeem in om te onderzoeken wat de emotie is, waar deze vandaan komt en waar deze door veroorzaakt wordt. Wat is er feitelijk aan de hand? Wat is er gebeurd, wat jou zo raakte? Beschrijf die situatie en benoem je emotie. Je emoties uiten (door boos te doen) maken het gedoe alleen maar erger: “het is hier ook altijd hetzelfde, niemand heeft iets voor elkaar over, iedereen praat over elkaar maar nooit met elkaar, weet je wat? Bekijken jullie het maar lekker allemaal met elkaar, ik ben er helemaal klaar mee.”
Het is effectiever om je emoties te benoemen (door aan te geven dat je boos bent): “Het is nu de 3e keer dat ik een voorstel doe en dat ik geen respons krijg tijdens de teamvergaderingen. Ik merk dat ik me daar behoorlijk kwaad over zit te maken. Het frustreert me en het liefst stap ik nu uit de vergadering.” Door op deze manier aan te geven wat er leeft in de onderstroom breng je het gesprek op gang over wat er werkelijk leeft. De dynamiek die het team met elkaar in stand houdt, namelijk het elkaar niet echt durven spreken, niet te durven confronteren met elkaars gedrag, komt hiermee in de bovenstroom en wordt bespreekbaar gemaakt.
Samen kun je dan gaan onderzoeken wat jullie tegenhoudt in het elkaar aanspreken. Als TeamCoach stel ik deze vraag ook regelmatig en vaak blijkt dan dat de belemmering ligt in het niet om kunnen gaan met elkaars emotie. Dat snap ik ook als die lange tijd onder water is gehouden en op sommige momenten als een uitbarsting even boven komt.
 
Hoe doe je dat dan? Emoties uiten en opvangen.
 
Jouw emotie
Een praktisch tool om eigen emoties onder woorden te brengen op een geweldloze manier is de Geweldloze Communicatie methode:
Stap 1:         beschrijf wat er speelt, wat er gebeurd, wat er gaande is
Stap 2:         benoem wat het met je doet, hoe het je raakt,  
                   welke emotie je voelt

Elke emotie komt voort uit een vervulde of onvervulde behoefte. Bij een negatieve emotie ga je op zoek naar die behoefte waar niet aan voldaan wordt. In het voorbeeld van de vorige alinea gaat het erom dat je geen respons krijgt op een ingediend voorstel en dat dat je kwaad maakt. Je onderliggende behoefte kan zijn dat je graag samenwerkt, wilt sparren en dat je vooral draagvlak wilt creëren voor je voorstel, dat je wilt weten hoe je teamleden er over nadenken, wat jou vervolgens weer het gevoel geeft dat jullie er als team samen voor staan en jij niet in je eentje de kar aan het trekken bent.

Stap 3:         geef aan waar je behoefte aan hebt

Stap 4:         formuleer een ‘verzoek’ aan de ander, waarbij je je bewust bent
                   dat een verzoek geen eis mag zijn!

De emotie van de ander
Voor het opvangen van de emotie van de ander geldt de simpele regel: als de ander zich zo voelt dan is dat altijd waar. Een emotie kun je namelijk niet bestrijden, bevechten of bekritiseren. Hoe meer je de emotie veroordeelt, negeert, of probeert te verzachten door te zeggen ‘dat het allemaal wel mee valt toch?’ hoe groter de emotie wordt. De cortex schiet te kort, het limbische deel neemt het weer over.
 
Besef dat een geuite emotie een afgezwakte emotie is waardoor het limbische systeem weer kalmeert en langzamerhand weer in contact komt met de cortex: de ratio.
Toon begrip, wees empathisch, luister zonder oordeel, laat merken dat de emotie er gewoon mag zijn. De emotie maakt duidelijk dat er iets aan de hand is, dat er iets moet veranderen, dat er ergens behoefte aan is. Ga met elkaar op onderzoek uit naar wat er speelt, wat er urgent is, wat anders moet en waar er behoefte aan is.
 
Emoties zijn de motor van elke verandering …
Japke-d schrijft “Koester die oprecht huilende collega”. Het is een collega die het kan schelen wat er werkelijk aan de hand is maar wat er eigenlijk niet gezegd mag worden.
Daarom zou je moeten mogen huilen op je werk. Dat brengt de onderstroom in beweging en zorgt voor een werkelijke diepgaande verandering.
 
 
 
 
 

Het creëren van verbinding

"Zodra je jezelf vertrouwt, zul je weten hoe te leven"

Goethe